Ranga przepisów ws. ESG

Nowe regulacje w zakresie zrównoważonego rozwoju

Regulacje w zakresie ESG (Environmental, Social, and Governance) w Unii Europejskiej przeszły znaczące zmiany. Do końca roku 2024 obowiązywała dyrektywa NFRD, regulująca tzw. sprawozdawczość niefinansową (niefinansową, czyli taką, która dotyczy nie tylko danych finansowych, ale również inne informacje jakościowe lub opisowe). Została ona zastąpiona przez nową dyrektywę CSRD. Rok 2025 obfitował w wiele szybko po sobie następujących zmian CSRD. Pierwotnie miała wprowadzić bardziej rygorystyczne, a przede wszystkim bardziej konkretne wymagania wobec obliczania i prezentacji danych w kwestiach ESG.

Planowano, że obejmie szeroki krąg podmiotów i włączy informacje ws. zrównoważonego rozwoju w skład dokumentów finansowych.

Poczynając od roku 2025 r. standardy sporządzania dokumentacji ESG, wydane na podstawie CSRD, nazywane są “dużymi” standardami ESRS i mają rangę przepisów prawa, a publikowane wg nich raporty ESG wymagają uzyskania atestu biegłego rewidenta. Jednocześnie, na mocy zaleceń Komisji Europejskiej, wszystkie firmy, które nie podlegają pod obowiązki ESRS publikować mogą dobrowolnie raporty ESG sporządzane zgodnie z tzw. “małym” standardem VSME. Standard VSME nie ma rangi powszechnie obowiązującego prawa – raporty ESG wg VSME można (ale fakultatywnie) poddać weryfikacji biegłego rewidenta w ramach innyhc usług atestacyjnych.

Niezależnie od podlegania pod obowiązki ESRS lub wdrożenia przez firmę dobrowolnie raportowania VSME, publikowanie danych ESG podlega ocenie ich rzetelności, wiarygodności i zgodności z prawdą. W razie uchybienia tym warunkom, firmie postawić można zarzut greenwashingu. Odpowiedzialność karna i cywilna w razie podawania fałszywych informacji ESG ciąży również na zarządzie. Zmiany te mają na celu zwiększenie przejrzystości i odpowiedzialności firm w zakresie zrównoważonego rozwoju.

Zmiany w sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju

Sprawozdania finansowe oraz zawarte w nich informacje ESG

Jednym z celów dyrektywy CSRD jest wprowadzenie Europejskich Standardów Sprawozdawczości Zrównoważonego Rozwoju (European Sustainability Reporting Standards). ESRS (tzw. duże standardy ESG) oraz VSME (tzw. standard mały) są kompleksowym systemem regulacji obejmującym różne aspekty sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju. Standardy te są podzielone na trzy główne kategorie: przekrojowe, tematyczne oraz sektorowe.

Wystandaryzowane informacje ESG, podlegające publicznemu ujawnieniu obejmują w krótko-, średnio- i długoterminowej perspektywie czasowej:

  1. Krótki opis modelu biznesowego i strategii biznesowej jednostki;
  2. Opis określonych w czasie i ustanowionych przez jednostkę celów dotyczących kwestii związanych ze zrównoważonym rozwojem;
  3. Opis roli organów administrujących, zarządzających lub nadzorczych w odniesieniu do kwestii związanych ze zrównoważonym rozwojem oraz odpowiedniej wiedzy eksperckiej i umiejętności lub dostępu do nich;
  4. Opis polityk jednostki w odniesieniu do kwestii związanych ze zrównoważonym rozwojem;
  5. Informacje o istnieniu systemów zachęt dotyczących kwestii związanych ze zrównoważonym rozwojem;
  6. Opis procesu należytej staranności wdrożonego przez jednostkę w odniesieniu do kwestii związanych ze zrównoważonym rozwojem;
  7. Najważniejsze rzeczywiste lub potencjalne niepożądane oddziaływanie związane z własnymi operacjami jednostki i jej łańcuchem wartości;
  8. Wszelkie działania podjęte przez jednostkę w odniesieniu do rzeczywistego lub potencjalnego niepożądanego oddziaływania oraz wyniki tych działań;
  9. Opis najważniejszych ryzyk dla jednostki dotyczących kwestii związanych ze zrównoważonym rozwojem;
  10. Wskaźniki istotne w odniesieniu do informacji wymagających ujawnienia.

W stosownych przypadkach ujmuje się w nich informacje na temat własnych operacji jednostki w kontekście jej łańcucha wartości, w tym jej produktów i usług, relacji biznesowych i łańcuchów dostaw.

Dzięki wprowadzeniu standardów ESRS i VSME przy raportowaniu ESG zapewniono spójną, wspólną bazę metodologiczną, formalną podstawę prawną, porównywalność i przejrzystość raportów sporządzanych przez różne jednostki oraz obowiązek zweryfikowania publikowanych informacji przez niezależne jednostki uprawnione do atestacji.​

Najważniejsze różnice raportu ESG w ujęciu ESRS i VSME

Standard VSME w odróżnieniu od standardów ESRS jest dobrowolny i nie ma mocy prawnej. Merytorycznie, główna różnica między ujęciem VSME i ESRS polega na braku obowiązku przeprowadzenia sformalizowanej analizy podwójnej istotności wraz z oceną ryzyk w kwestiach ESG w łańcuchu wartości. Sporządzanie SZR wg ESRS wymaga nie tylko udokumentowania analizy i oceny ryzyk, ale również – o ile firma podlega pod ESRS obowiązkowo − zweryfikowania tej dokumentacji podczas atestacji powierzanej biegłym rewidentom. Standard VSME w ogóle nie przewiduje takich obowiązków niezależnie od opcji raportu „A” lub „B”.

Z uwagi na uproszczenie VSME w porównaniu do ESRS, SZR wdrażana zgodnie z „dużymi” standardami znacznie wykracza pod względem trudności i skomplikowania, czyli zarówno jakościowo, jak i objętościowo poza zakres VSME. Dzieje się tak nie tylko z powodu zapisania wymagań ESRS w aż 12 „dużych” standardach (2 przekrojowych i 10 tematycznych), podczas gdy wymagania VSME mieszczą się w całości w zaledwie jednym standardzie. Drugą największą różnicą merytoryczną między VSME i ESRS – wpływającą na treść i objętość SZR − jest brak charakterystycznej dla ESRS, wewnętrznej struktury każdego z ujawnień, rozpatrywanych dla każdej kwestii ESG kolejno wg parametrów GOV, SBM, IRO i MT (czyli kontroli i monitorowania, interakcji wewnętrznych i zewnętrznych, identyfikacji ryzyk oraz zapewnienia wiarygodnych mierników). W odróżnieniu od ESRS, Standard VSME zawiera po prostu listę konkretnych informacji i danych, które firma ma podać, jeśli jej dotyczą.

Z dwóch opisanych wyżej różnic, wynika trzecia kluczowa merytorycznie cecha odróżniają-ca SZR prowadzoną zgodnie z ESRS w stosunku do sporządzanej wg VSME. Jest to już na wstępie zaznaczony brak konieczności posiadania w firmie raportującej ESG szeregu ważnych dokumentów formalnych, o jakich mowa m.in. w art. 63r RachunkU. Dokumentacja ESG wg VSME – może, ale nie musi – obejmować spisane polityki w sprawach środowiskowych i społecznych, model biznesu na tle kwestii ESG oraz strategię biznesową z planem przejścia na bardziej zrównoważoną gospodarkę. Z tym jednak zastrzeżeniem, że właśnie ewentualne odniesienie się w dobrowolnym raporcie ESG wg VSME do wspomnianych dokumentów odróżnia z kolei, poza kwestiami technicznymi – w tym np. sposobem raportowaniem śladu węglowego, opcję „A” raportu VSME od opcji „B”.

Sposób sporządzania i zawartość dokumentacji ESG

W przeszłości, raportowanie zgodne z NFRD lub dobrowolne publikowanie informacji ws. ESG pozwalało na dużą dowolność w zakresie formy, treści i sposobu udostępniania raportów. Firmy mogły publikować swoje raporty w zasadzie w każdej formie, byle na stronach www przy czym dla przykładu w Polsce informacje te nie podlegały dotąd pod żaden zewnętrzny audyt. Ogólne regulacje w tej sprawie zawierał Art. 49b Ustawy o rachunkowości.

Dyrektywa CSRD wprowadza w raportowaniu ESG jednolity format cyfrowy (elektroniczne pliki w tzw. formacie przeszukiwalnym). Dokumentację należy opracować zgodnie z unijnymi standardami ESRS. Dwa standardy przekrojowe, muszą zastosować wszystkie jednostki: ESRS 1 Wymagania ogólne oraz ESRS 2 Ogólne zasady ujawniania informacji ws. zrównoważonego rozwoju. Analogiczne wymagania zawiera przeznaczony do stosowania dobrowolnego standard VSME.

Wprowadzona Dyrektywą CSRD ws. standardów ESRS w ESG wraz z najnowszą Dyrektywą CSDD (due dilligence w ESG) ujednolicona metodologia i struktura raportu, nakazuje jednostkom zbadać istotność (co ważne, tzw. podwójną istotność o czym więcej w tekście dalej) w jakim stopniu są zobowiązane stosować obowiązkowo, a w jakim warunkowo lub fakultatywnie jeden bądź więcej z 10 standardów tematycznych, czyli: standardy ESRS środowiskowe (od E1 do E5), standardy „socjalno-społecznie” (od S1 do S4) oraz jeden standard zarządzania (G1). Konsekwentnie podobne zasady wynikają - ale w uproszczeniu - z dobrowolnego standardu VSME.

Standardy ESRS sektorowe, przeznaczone do stosowania w zależności od branży w jakiej działa przedsiębiorstwo są obecnie jeszcze w opracowaniu przez EFRAG. Zakłada się, że będą opracowane w bliżej nieokreślonej przyszłości.

Nowe pojęcie w ESG

Podwójna istotność

Podwójna istotność w raportach ESG to nowe podejście w kwestii oceny wpływu zrównoważonego rozwoju, z uwzględnieniem zarówno aspektów materialnych, jak i finansowych – w „obie strony” – czyli, jak jednostka wpływa na otoczenie i jednocześnie jaki wpływ otoczenie wywiera na jednostkę.

Podejście takie jest zgodne z zasadami wypracowanymi na gruncie sprawozdawczości finansowej, obecnie traktowanej w MSR czy MSSF raczej jako raport tzw. całkowitych dokonań. Termin ten z and. “integreated reporting”, zakłada podejście do raportowania, które łączy informacje finansowe i niefinansowe w celu przedstawienia pełniejszego obrazu działalności przedsiębiorstwa dzięki uwzględnieniu w jego ocenie istotności, w tym podwójnej istotności, czyli istotności finansowej wraz z istotnością wpływu otoczenia na przedsiębiorstwo i przedsiębiorstwa na otoczenie.

Chodzi o ujawnienie informacji ilościowych lub jakościowych nie tylko o tym, jak jednostka raportująca radzi sobie z ewentualnymi naruszeniami dobrych praktyk przy interakcji z środowiskiem naturalnym, otoczeniem społecznym i kulturą zarządzania biznesu – ale także, w jakim stopniu istnienie jednostki jest uzależnione od występowania w jej otoczeniu takich naruszeń. Na przykład, w dziedzinie standardów środowiskowych nawet jeśli firma sama nie wpływa negatywnie na zasoby wody, to czy jej istnienie jest w jakimś stopniu od zasobów wody uzależnione, a jeśli tak to jak temu ryzyku przeciwdziała? Albo przykładowo w dziedzinie standardów socjalno-społecznych, nawet gdy sama jednostka raportująca nie zatrudnia nielegalnie dzieci, to czy jej działalność jest w jakimś stopniu uzależniona od współpracy z takimi partnerami, którzy dzieci nielegalnie zatrudniają i czy może to wywrzeć w efekcie negatywny wpływ na jednostkę? Bądź, dla przykładu w odniesieniu do standardu kultury zarządzania, raport powinien ujawniać nie tylko ewentualne naruszenia własnych organów kierowniczych jednostki, ale także ewentualne ryzyko wynikające ze współpracy (jeśli taka ma miejsce) z partnerami nie przestrzegającymi standardów lub wręcz np. organizacjami działającymi nielegalnie.

Punktem wyjścia oceny jest tzw. „dialog z interesariuszami”, w tym pracownikami, dostawcami oraz użytkownikami sprawozdań. Celem tego „dialogu” – czyli ustrukturyzowanego sposobu pozyskiwania, przetwarzania i publikowania informacji jest uzyskanie danych wejściowych oraz informacji zwrotnych, które pomogą w zarządzaniu wpływami, ryzykami i możliwościami związanymi ze zrównoważonym rozwojem. Proces ten, a w nim zwłaszcza publikowanie okresowych raportów ESG zakłada stałe doskonalenie się jednostek raportujących dzięki podejściu LEAP. Efekt doskonalenia ma być uzyskany także dzięki konkurencji między raportującymi firmami i presji otoczenia na realizację celów ESG, skoro raportujący publicznie ujawniają swoje dokonania.

Zasady postępowania w kwestii podwójnej istotności przy analizie łańcucha wartości (czyli ujęcie w raporcie ESG informacji dotyczących dostawców, odbiorców, finansujących i ubezpieczycieli) uzupełnia uchwalona w kwietniu 2024 r. Dyrektywa CSDD (Corporate suistainability Due Dilligance Directive) w sprawie należytej staranności oraz ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa UE.

Wdrażanie nowych regulacji

Kolejność i etapy wdrażania Dyrektyw CSRD oraz CSDD

Monitorowania działań i ewaluacja dokonań w obszarze ESG, do których służy m.in. raportowanie informacji w sprawie zrównoważonego rozwoju, wpisywały się w politykę unijnego zielonego ładu i ONZ-owskiej agendy 2050. Wprowadzanie regulacji prawnych trwa już od pewnego czasu: kolejne akty prawne uchwalane są stopniowo, bywa że z opóźnieniami – analogicznie, nowe obowiązki i nowe grupy podmiotów zobowiązanych do raportowania ESG pod działanie nowych przepisów włączana są stopniowo. Zmiany na gruncie krajowym są konsekwencją prac legislacyjnych w ramach UE i szerzej na forum międzynarodowym.

Etap 1
planowane od 2024 r.
Etap 2
planowane od 2025 r.
Etap 3
planowane od 2026 r.
Etap 4
planowane od 2028 r.
Etap 1
planowane od 2024 r.

Początkowo, obowiązek włączenia informacji w sprawie zrównoważonego rozwoju, sporządzanych z zachowaniem nowych standardów ESRS dotyczyć będzie tylko tych jednostek, które wcześniej podlegały dyrektywie NFRD. Chodzi o raporty z danymi za okres od 01.01.2024r. przedstawiane biegłym rewidentom do atestacji w trakcie roku 2025 razem z rocznym sprawozdaniem finansowym i sprawozdaniem z działalności roku 2024.

Etap 2
planowane od 2025 r.

Obowiązek stosowania ESRS obejmie wszystkie duże jednostki, które przekroczą co najmniej dwa z trzech progów: zatrudnienie powyżej 250 osób, roczne przychody powyżej 40 milionów euro, lub suma bilansowa powyżej 20 milionów euro. Należy przy tym zwrócić uwagę, że najnowsza nowelizacja polskiej Ustawy o rachunkowości, zmieniła (podwyższyła) progi klasyfikacji jednostek sprawozdawczych, dostosowując je jednocześnie do klasyfikacji wg Prawa przedsiębiorców. Obecnie w rachunkowości, w miejsce jednostek mikro, małych oraz nie będących mikro lub małymi, wszedł w życie podział na „nowe” jednostki mikro, małe, średnie i duże.

Etap 3
planowane od 2026 r.

Obowiązek raportowania ESG rozszerzy się na wszystkie małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) notowane na giełdzie oraz większość instytucji finansowych (kredytowych i ubezpieczeniowych) z możliwością jednak tzw. klauzuli „opt-out” do końca 2028 roku. W tym wypadku należy jednak zwrócić uwagę, że w Polsce w ramach zmian Ustawy o rachunkowości stosowana jest od 2025 roku nowa klasyfikacja jednostek sprawozdawczych. Standardy ESRS będą więc dotyczyć już „nowych” jednostek małych i średnich, o ile notowane będą na giełdach lub w innym obrocie regulowanym, np. New-Connect.

Etap 4
planowane od 2028 r.

Raportowanie ESG obejmie także przedsiębiorców z państw trzecich, jeśli generują na terenie UE co najmniej 150 milionów euro przychodów i posiadają tu oddział lub jednostkę zależną.

Etap 5
planowane od 2029 r.

W raportowaniu ESG, w zależności odpowiednio od tego, które z wcześniejszych lat były latami bazowymi dla danej kategorii jednostek publikujących informacje ws. zrównoważonego rozwoju, wejdą dla nich w życie pewne odstępstwa i dopuszczalne uproszczenia – ale z drugiej strony, także obostrzenia, przy opisywaniu związku między działalnością jednostki a zmianami klimatu oraz przy gromadzeniu i ujawnianiu danych pochodzących z analizy łańcucha wartości.

 

Niezależne wydarzenia w Europie i na świecie stale wpływają na zmiany terminów odnoszących się do obowiązków związanych z raportowaniem ESG. Np. w lutym 2025 Unia Europejska zapowiedziała odroczenie obowiązkowego stosowania tzw. dużych standardów ESRS w ramach pakietu uproszczeń w dyrektywie Omnibus I. W praktyce oznacza to przesunięcie co najmniej o 2 lata terminu etapów 2,3,4 i 5.

Rozporządzenie delegowane, załącznik I i załącznik II

Standardy ESRS, wytyczne standardu VSME

W dyrektywie o rachunkowości (2013/34/UE) zmienionej dyrektywą w sprawie sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (CSDR  2022/24642) zobowiązano duże przedsiębiorstwa oraz małe i średnie przedsiębiorstwa notowane na rynku regulowanym, a także jednostki dominujące dużych grup do umieszczenia w odrębnej sekcji ich sprawozdania z działalności informacji niezbędnych do zrozumienia wpływu przedsiębiorstwa na kwestie związane ze zrównoważonym rozwojem oraz informacji niezbędnych do przeanalizowania wpływu kwestii związanych ze zrównoważonym rozwojem na rozwój, wyniki i sytuację przedsiębiorstwa. Wszystkie aspekty, jakimi szczegółowo zajmują się standardy przekrojowe i tematyczne, rozpatrywane są obowiązkowo w ujęciu podwójnej istotności, czyli ujawniania jednocześnie wpływu jednostki na czynnik np. środowiskowy, społeczny lub kulturę biznesu w otoczeniu jednostki raportującej ESG, lecz nie zapominając o zbadaniu i ujawnieniu ewentualnego wpływu tych czynników na jednostkę.

UWAGA! Krąg podmiotów zobowiązanych do stosowania ESRS znaczne ograniczono w uchwale Parlamentu Europejskiego z 13 listopada 2025 r., przedłużając przy tym odroczenie części obowiązków i przekładając je na rok 2027.

Standardy przekrojowe

W ramach ESRS moduły 1 - 2
Wg VSME ujawnienia B1, B2 oraz C2 i C4

Celem standardu ESRS 1 – „Wymogi ogólne” jest zapewnienie wiedzy na temat struktury ESRS, stosowanych konwencji redakcyjnych i podstawowych pojęć oraz ogólnych wymogów w zakresie przygotowywania i prezentowania informacji na temat zrównoważonego rozwoju zgodnie z dyrektywą 2013/34/UE zmienioną dyrektywą (UE) 2022/2464.

Natomiast w ESRS 2 – „Ogólne ujawnianie informacji”, określono wymogi, które mają zastosowanie do wszystkich jednostek niezależnie od sektora ich działalności (tj. obejmują wszystkie sektory) i mają zastosowanie do wszystkich tematów dotyczących zrównoważonego rozwoju. Standard ten obejmuje wszystkie obszary sprawozdawcze określone w innych standardach ESRS.

Standardy środowiskowe

W ramach ESRS moduły E1 - E5
Wg VSME ujawnienia B3 - B7 oraz C3 - C4​

Dotyczą dwóch pomiarów (wraz z wyceną): w jaki sposób przedsiębiorstwo wpływa na środowisko naturalne oraz w jaki sposób działanie przedsiębiorstwa jest uzależnione od zmian w tym środowisku. Istotne jest wykazanie nie tylko tego, czy podejmowane działania pozwolą się przedsiębiorstwu rozwijać bez negatywnego wpływu np. na klimat, wodę, ekosystem i zasoby naturalne, ale także w jakim stopniu istnienie przedsiębiorstwa jest zagrożone w miarę zachodzących w środowisku zmian, np. z powodu wyeksploatowania złóż surowców, braku wody, globalnego ocieplenia itd.

Standardy społeczne

W ramach ESRS moduły S1 - S4
Wg VSME ujawnienia B8 - B10 oraz C5 - C7

Pomiarowi i wycenie podlega uzależnienie przedsiębiorstwa od rynku pracy i oczekiwań świadomych konsumentów, a także interakcja przedsiębiorstwa z jego otoczeniem społecznym. Raport ma wykazać, że nie tylko samo przedsiębiorstwo, ale także jego partnerzy biznesowi nie wspierają niedozwolonych praktyk (np. zatrudniania nieletnich, naruszania przepisów bhp itp). Istotne jest, czy jeśli istnienie przedsiębiorstwa jest w jakimś stopniu uzależnione od naruszania norm prac lub norm społecznych, to czy przetrwa ona w razie zaprzestania takich naruszeń lub odcięcia się od kontrahentów niespełniających standardów.

Standardy zarządzania

W ramach ESRS moduł G1
Wg VSME ujawnienie B11 oraz C8 - C9

Raport w dziedzinie zarządzania wykazać ma jakość wypracowanej w przedsiębiorstwie kultury zarządzania i prowadzenia biznesu. Pomiar i wycena mają wykazać, czy istnienie i dalszy rozwój przedsiębiorstwa są uzależnione w jakimś stopniu od łamania norm etycznych, moralnych lub prawnych. Podobnie jak przy standardach dla dwustronnej relacji ze środowiskiem naturalnym lub pracownikami i społeczeństwem, standard ESG w zarządzaniu wymaga ujęcia w raporcie danych nie tylko z własnej organizacji, ale także o kluczowych biznesowych partnerach.

Definicje, akty prawne i archiwum raportów ESG

Wyszukiwarka ESG

Nasza praktyczna wyszukiwarka to narzędzie, które ułatwia dostęp do kluczowych informacji na temat ESG. Znajdziesz tu definicje, glosariusz terminów, przegląd aktów prawnych, wybrane publikacje oraz listę istotnych instytucji.

Od roku 2025 r. gromadzimy atestowane w kwestiach ESG sprawozdania z działalności (zawierające część poświęconą SZR), jak również opinie z atestacji ESG oraz raporty nieatestowane. Aby je pobrać, wystarczy się zalogować i zapisać do naszego systemu.

Dodatkowo, oferujemy poradniki, przykłady procedur, gotowe pliki do pobrania i linki do wartościowych zasobów w sieci.

Zapowiadane standardy sektorowe ESG

Spodziewane regulacje sektorowe, a inne systemy niż ESRS i VSME

Unia Europejska zdecydowała się regulacjom ws. ESG nadać rangę przepisów ogólnie obowiązującego prawa. Urzędowy system standardów ESRS i VSME obejmuje od 01.01.2024 wszystkie kraje UE, w tym Polskę. Ogłoszenie zapowiadanych standardów tzw. „sektorowych”, zróżnicowanych dla różnych branż gospodarki opóźnia się. 

Niemniej, z dużym prawdopodobieństwem można przyjąć, iż EFRAG przy opracowaniu szczegółowych wytycznych i standaryzacji sektorowej skorzysta z dorobku od dawna już wdrażanych na całym świecie międzynarodowych organizacji non-profit. 

Zachęcamy zatem do zapoznania się z wcześniejszymi niż ESRS standardami, korzystając z podanych tu linków:

Przebieg procesów legislacyjnych

Planowany harmonogram prac nad regulacjami krajowymi w Polsce i UE

Unia Europejska stale pracuje nad opracowaniem standardów atestacji raportów równoważonego rozwoju. Planowany harmonogram zakładał, że do 1 października 2026 roku zostanie wydany standard atestacji dającej ograniczoną pewność, a do 1 października 2028 roku – standard atestacji dającej racjonalną pewność (o ile zebrane doświadczenia pozwolą wydać taki standard, a w razie braku możliwości standard uzyskiwania racjonalnej pewności przy atestacji ESG nie zostanie w ogóle wydany). W międzyczasie państwa członkowskie mogą stosować krajowe standardy i procedury atestacji.

W Polsce harmonogram prac nad krajowymi standardami atestacji sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju też przewidywał kilka kluczowych etapów.

Narastające opóźnienia i zmiany harmonogramu

Przedłużające się prace legislacyjne

Pierwszy „zestaw” tzw. pełnych ESRS, czyli unijnych standardów przekrojowych i tematycznych planowano uchwalić do 30 czerwca 2023r., a uchwalono je 31 lipca 2023r. Od tego czas niestety narastają opóźnienia w legislacji unijnej i krajowej, co wpływa na wstrzymywanie całego procesu.

Dla sektorowych ESRS termin ich przyjęcia przesunięto pierwotnie z 30 czerwca 2025r. na równo rok później. Ogłoszenie standardów specjalnych, przeznaczonych dla jednostek z państw spoza UE, lecz działających na terenie UE, również odsunięto w czasie. W związku z tym nie dziwiło także w Polsce, np. opóźnione przyjęcie nowelizacji Ustaw: o rachunkowości, o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym i innych ustaw, np. o Krajowym Rejestrze Sądowym, o obrocie instrumentami finansowymi, o finansowaniu społecznościowym oraz Prawa bankowego (projekt nowelizacji trafił z Sejmu pod obrady Senatu dopiero pod koniec listopada 2024r.). Ostatecznie podstawowe zmiany w polskim systemie prawnym weszły w życie od 1 stycznia 2025.

Niezależne wydarzenia w Europie i na świecie stale wpływają na zmiany terminów odnoszących się do obowiązków związanych z raportowaniem ESG. Np. w lutym 2025 Unia Europejska zapowiedziała odroczenie obowiązkowego stosowania tzw. dużych standardów ESRS w ramach pakietu uproszczeń w dyrektywie Omnibus I.

Sprawozdawczość ESG a sankcje karne

Greenwashing i inne naruszenia przepisów ws. informowania o ESG

Zmiany w przepisach dotyczących ESG wprowadzają surowe sankcje karne za naruszenia związane z raportowaniem zrównoważonego rozwoju. Kara administracyjna, nakładana przez UOKiK na podstawie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, może sięgnąć nawet 10% rocznego obrotu firmy. Sankcje te są stosowane w przypadkach, gdy działania przedsiębiorcy naruszają zbiorowe interesy konsumentów, na przykład poprzez nieuczciwe praktyki rynkowe lub niepełne informacje. Włączenie informacji dotyczących zrównoważonego rozwoju do sprawozdania z działalności firm oznacza, że raporty ESG będą objęte takim samym ryzykiem karnym jak sprawozdania finansowe. Błędy, oszustwa lub zaniechania w tych dokumentach będą podlegać surowym sankcjom, co ma na celu zwiększenie odpowiedzialności korporacyjnej i zgodności z nowymi wymogami prawnymi. Podstawą prawną tych regulacji są odpowiednie artykuły kodeksu karnego, kodeksu spółek handlowych oraz ustawy o rachunkowości.

Podwójna istotność i analiza łańcucha wartości wymagana tylko w ESRS

Zasady publikowania danych ESG zgodnie z prawem

Biegli rewidenci i eksperci ESG

Dyrektywy UE delegują państwom członkowskim uchwalenie krajowych przepisów o uprawnieniach do audytu i atestacji raportów ESG. Zastrzeżono jednak, że atestowane informacje ws. zrównoważonego rozwoju muszą wchodzić jedynie w skład sprawozdania finansowego największych przedsiębiorstw, spółek na giełdzie i firm z sektora finansowego. Polski rząd uprawnienia do audytu i atestacji ESG powierzył biegłym rewidentom. Nowe przepisy pozwalają biegłym rewidentom korzystać ze wsparcia ekspertów, specjalizujących się w ESG. Firmy, które nie podlegają pod ESRS nie mają obowiązku zlecać atestacji raportu ESG (ale oczywiście nie mogą w swoich raportach kłamać!).

Średnie i duże jednostki oraz branża finansów i ubezpieczeń

Część informacji z raportów ESG, nazywanych kiedyś informacjami niefinansowymi od dawna zaliczana jest w Polsce do spraw z zakresu sprawozdania z działalności oraz sprawozdania z płatności na rzecz administracji publicznej. Jeden i drugi raport wynika z przepisów Ustawy o rachunkowości i sporządze się je razem ze sprawozdaniem finansowym. Sposób opracowania i podawania do publicznej wiadomości istotnych wskaźników odnoszących się do ładu korporacyjnego, spraw socjalnych i etyki zarządzania, jak również pewnych kwestii ekologicznych reguluje w Polsce oprócz Ustawy o rachunkowości także Krajowy Standard Rachunkowości nr 9. Nowe przepisy zmieniają rangę raportowania ESG, ponieważ dla największych firm i sektora finansowego dodają obowiązek przestrzegania oprócz przepisów polskich, także unijnych standardów ESRS.

Spółki notowane publicznie, w tym jednostki małe i mikro

Dyrektywa UE ws. CSRD i standardów ESRS - pomimo złagodzenia jej przepisów i częściowego odroczenia raportowania ESG obowiązkowo - oraz wytyczne EFRAG ws. dobrowolnego standardu VSME (popartego od lipca 2025 r. rekomendacją stosowania zaleceniem wydanym przez Komisję Europejską) nakładają obowiązek sporządzania, publikowania, poddawania atestacji raportów ESG tylko na takie małe i średnie jednostki, które uczestniczą w publicznym obrocie papierami wartościowymi na rynku regulowanym lub poza nim. Obowiązkiem tym zostały więc objęte także firmy działające np. w NewConnect lub inne podmioty pozyskujące publicznie inwestorów w kraju i za granicą.

Firmy dobrowolnie raportujące ESG i rola ekspertów

Od wielu lat sporo firm dobrowolne publikowało dane dotyczące ich działań w kwestiach ESG. Istnieje szereg międzynarodowych organizacji, które wspierają we wdrażaniu procedur umożliwiających rozwój biznesu z zachowaniem zasad ESG (np. GRI, IIRF, SASB itp). Dyrektywa UE wprowadza unijne standardy ESRS jako przepisy prawa, dlatego firmy dobrowolnie raportujące ESG kontynuując działania podjęte wcześniej dobrowolnie, powinny dostosować się do ogólnie obowiązujących przepisów jeśli zamierzają przestrzegać ESRS, albo stosować, mały dobrowolny standard VSME. Swego rodzaju kompromisem może być opublikowanie informacji zgodnej z dobrowolnym standardem VSME, lecz poddania jej - również dobrowolnie, usłudze atestacyjnej. Niezależnie, przed popełnieniem greenwashingu uchronić się można dzięki korzystaniu ze wsparcia ekspertów ESG. Pamiętać trzeba, że publikowanie nieprawdziwych informacji ws. zrównoważonego rozwoju zawsze obciąża odpowiedzialnością karną i cywilną zarząd firmy. W razie, gdyby naruszeniem zajął się UOKiK nałożyć może karę administracyjną na firmę, w wysokości nawet 10% całego jej obrotu handlowego.

Organizacje społecznie, konsumenci

Standaryzacja i upowszechnienie nowych przepisów prawa w zakresie ESG jest użytecznym narzędziem dla organizacji społecznych oraz niezrzeszonych, ale świadomych wagi przestrzegania zasad zrównoważonego rozwoju konsumentów. Obowiązkowe publikowanie danych ws. ESG prezentowanych wg jednolitych i dzięki temu porównywalnych wskaźników umożliwia podjęcie realnie skutecznej kontroli społecznej i zwalczanie złych praktyk.

Umów bezpłatną konsultację

Porozmawiajmy o ESG dla Twojej firmy

Administratorem danych osobowych jest Rafał Marciniak prowadzący działalność gospodarczą: BONA FIDE, działająca pod numerem NIP: 9551147979, REGON: 810883142. Dane osobowe będą przetwarzane w celu dostarczania informacji marketingowych (zgodnie z wybranym kanałem komunikacji). Przysługujące prawa: dostępu do treści danych, sprostowania danych, usunięcia danych, ograniczenia przetwarzania danych, wniesienia skargi do organu nadzorczego. Udzielone zgody można wycofać w każdym czasie poprzez wysłanie wiadomości na adres ingo@esgbfc.com. Wycofanie zgody nie będzie miało wpływu na legalność tych działań przed jej wycofaniem. Więcej informacji na temat przetwarzania danych osobowych znajduje się tutaj .

Oferta „ESG z BFC” skierowana jest zarówno do firm, które wdrażają dobrowolnie raportowanie wg standardu ESG VSME jak i obowiązkowe raporty wg ESRS. Nasza oferta – co bardzo ważne – skierowana jest również do biegłych rewidentów, którzy potrzebują wsparcia ekspertów przy atestacji informacji w sprawach zrównoważonego rozwoju.

Pozostajemy otwarci na pytania i zgłoszenia od wszystkich, którzy zajmują się ESG lub chcieliby się w tej dziedzinie rozwijać.

Najczęściej zadawane pytania

Po pierwsze, bardzo dobrze, że uprzednio wybrali Państwo jeden z najbardziej uniwersalnych standardów stosowanych dobrowolnie.

Wracając do nowych obowiązków ESRS, macie Państwo cztery możliwości. Przez najbliższe 2 lata możecie nadal stosować GRI (i kropka). Druga opcja to rezygnacja z GRI na rzecz VSME, ale szkoda byłoby tracić ciągłość wielu z pomiarów, skoro i tak po dwóch latach wejdziecie w “duże” obowiązki ESRS. Trzecia opcja to dołączenie procedury GRI do raportu VSME, ponieważ raport VSME jest znacznie uboższy w treść niż GRI. I czwarta, przejście już teraz na ESRS, które jakościowo i objętościowo zbliżone są do GRI. Niestety, pewne definicje trzeba będzie porównać pomiędzy podejściem GRI – jako procedur co prawda istniejących dłużej i znanych już na całym świecie, niemniej jednak „tylko” dobrowolnych, do rozwiązań wprowadzonych ESRS, jako wynikające z przepisów obowiązującego prawa.

Część wskaźników, a zwłaszcza część standardów GRI tzw. „sektorowych” da się wykorzystać w nowym raportowaniu ESG, zwłaszcza gdy przepisy unijne na to pozwalają lub – jak w przypadku tzw. norm sektorowych, jeszcze ich w UE nie ma, gdyż dopiero się tworzą.

W tym pytaniu kryje się małe nieporozumienie, ponieważ polskie przepisy ws. ESG istnieją już wiele lat i cały czas są aktualizowane lub dodawane nowe, zupełnie niezależnie od obowiązków raportowania informacji ws. zrównoważonego rozwoju.

W znaczeniu szerokim, przestrzeganie zasad ESG to po prostu przeniesienie na polski grunt, na poziomie konkretnego przedsiębiorstwa norm np. prawa ochrony środowiska, prawa pracy, prawa budowlanego, przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów, prawa finansowego i wielu, wielu innych, specyficznych dla branży w jakiej działa dana firma (np. dotyczących opakowań, odpadów, energii, norm czasu pracy, procedur RODO, AML itp itd). Standardy ESG nie wprowadzają same z siebie nowych norm prawnych do stosowania w działalności operacyjnej, ale porządkują sposób w jaki – zgodnie z nimi – wszystkie firmy mają publicznie informować o tym na jakie naruszenia ESG są narażone i jak sobie z tymi naruszeniami radzą, względnie jak ich unikają.

Chodzi o uniwersalną, standardową, porównywalną i publiczne dostępną informację, ważną z punktu widzenia tzw. podwójnej istotności (przykładowo, w odniesieniu np. do zasobów naturalnych: „co się robi aby nie eksploatować ich nadmiernie i jak jednocześnie jest się samemu uzależnionym od tego, że nadmiernie eksploatowane zasoby (przez siebie lub innych) mogą ulec wyczerpaniu?”)

Prace legislacyjne na obecnym etapie przewidują okres przejściowy do końca roku 2027, w którym z mocy prawa, wszyscy biegli rewidenci wpisani na listę PIBR mają tymczasowe uprawnienia do atestacji raportów ESG.

Potem, przewiduje się nabywanie przez biegłych rewidentów tzw. „zielonej specjalizacji”. To samo dotyczy firm audytorskich: one również będą się dzielić na takie z uprawnieniami do atestacji ESRS i nie. Warto podkreślić, że nowelizacja przepisów o rachunkowości oraz o rewizji finansowej, pozwala biegłym dobierać sobie do współpracy przy atestacji niezależnych ekspertów, specjalistów w konkretnych kwestiach ESG. Nowe przepisy, oprócz ekspertów biegłego rewidenta przewidują także ekspertów zatrudnianych przez zarząd. To dość istotne, ponieważ przy raportowaniu ESRS zarząd i rada nadzorcza muszą publicznie ujawnić swoje własne kompetencje w obszarze ESG. W razie gdyby istniała wątpliwość czy osobiste kwalifikacje mają wystarczające, problem rozwiązuje zatrudnienie eksperta.

Z wyborem oferty edukacyjnej lub usługi szkoleniowej – jak zresztą z wyborem każdej oferty – warto zachować ostrożność i zdrowy rozsądek. Trzeba przypomnieć, że publikowaniem informacji niefinansowej, w pewnej części pokrywającej się z zakresem regulowanym standardami ESG, lecz mającej do tej pory znacznie węższy zakres, do tego bez ogólnie obowiązującej formy, treści i bez rangi takiej jak dokumenty finansowe, do roku 2024 objętych było w Polsce – uwaga! – mniej niż 200 firm.

Dlatego oczywiście istnieją takie szkolenia, studia, kursy a nawet nieodpłatnie udostępniane w Internecie materiały informacyjne, które są użyteczne i niewątpliwie bardzo godne polecenia. Zwłaszcza oferty specjalistyczne, ukierunkowane np. na obliczanie śladu węglowego, oferty branżowe np. gospodarka odpadami, zielona energia, bariery architektoniczne, wykluczenie społeczne i inne dziedziny ESG operacyjnego. Na takiej zasadzie, warto więc podjąć studia na kierunkach związanych w taki czy inny sposób z ESG w praktyce (np. europeistyka, ekonomia, studia politechniczne, ochrona środowiska itd). Niemniej, dobrze jest jednak unikać pojawiających się tu i ówdzie ofert w rodzaju „raportowanie ESG od A do Z, tylko u nas kompleksowy kurs w 16 godzin”. Tym bardziej, że część nowych przepisów nadal się dopiero tworzy.

Aktualności

Być może zainteresują Was wydarzenia z udziałem partnerów projektu „ESG z BFC”? Może przydatne będą inne aktualne informacje? Jeśli nie znalazłeś tutaj tego czego szukasz, napisz do nas! Dołącz i aktywnie pomóż w tworzeniu internetowego serwisu ESG.

W dniu 25 września br. EFRAG udostępnił dwa wykazy cyfrowych narzędzi, platform i innych inicjatyw na rzecz dobrowolnego raportowania ESG przez MŚP. Niezależnie, w dniu 29 września upłynął termin publicznych

MŚP mogą również w oparciu o standard VSME dobrowolnie raportować informacje dotyczące zrównoważonego rozwoju, aby ułatwić sobie dostęp do finansowania oraz lepiej monitorować własne wyniki w zakresie ESG. Jednocześnie Komisja

Rada Ministrów zatwierdziła i skierowała do Sejmu projekt nowelizacji ustawy o rachunkowości, który wprowadza dwuletnie odroczenie obowiązkowego raportowania dla największych przedsiębiorstw w oparciu o tzw. “duże” ESG ESRS. To implementacja